Đài phun nước có thể bắt đầu từ một hệ thống bơm và vòi phun rất đơn giản. Nhưng khi được kết hợp đúng cách với kiến trúc, âm nhạc, ánh sáng và không gian xung quanh, nó có thể vượt xa vai trò của một hạng mục cảnh quan để trở thành một điểm đến, một lý do khiến người ta tìm tới một thành phố.
Bài viết này không liệt kê 5 địa điểm để tham quan. Thay vào đó, mỗi công trình sẽ được nhìn như một câu trả lời khác nhau cho cùng một câu hỏi: điều gì thực sự khiến một đài phun nước trở thành biểu tượng? Năm công trình dưới đây, gồm The Dubai Fountain, Fountains of Bellagio, Longwood Gardens, Magic Fountain of Montjuïc và King Fahd’s Fountain, không thành công theo cùng một công thức. Mỗi nơi chọn một dấu ấn riêng để tạo sự khác biệt, và chính sự khác biệt đó mới là điều đáng học hỏi.
Điều gì khiến một đài phun nước trở thành biểu tượng?
Trước khi đi vào từng công trình cụ thể, có bốn yếu tố chung thường xuất hiện ở những đài phun nước được nhớ đến lâu dài.
Một ý tưởng thiết kế đủ khác biệt. Một công trình không nhất thiết phải có thật nhiều hiệu ứng để được nhớ tới. Đôi khi, chỉ cần một đặc điểm đủ rõ ràng, đủ riêng, là công trình đó đã có chỗ đứng trong trí nhớ của người xem.
Trải nghiệm thay vì chỉ để ngắm nhìn. Những đài phun nước nổi tiếng nhất đều khiến người xem dừng lại, chụp ảnh, theo dõi trọn vẹn một buổi trình diễn, thậm chí quay lại nhiều lần. Đó là điểm khác biệt giữa một hạng mục cảnh quan và một trải nghiệm thực sự.
Sự kết hợp giữa nước và các yếu tố khác. Nước hiếm khi tự thân tạo nên biểu tượng. Nó cần kết hợp với âm nhạc, ánh sáng, kiến trúc, cảnh quan hoặc hệ thống điều khiển để tạo ra một tổng thể trọn vẹn.
Khả năng tạo dấu ấn cho không gian. Khi một đài phun nước trở thành lý do để con người tìm đến một địa điểm, nó không còn đơn thuần là vật trang trí cảnh quan nữa, mà đã trở thành một phần bản sắc của nơi đó.
Năm công trình sau đây sẽ cho thấy bốn yếu tố này được thể hiện theo những cách rất khác nhau.
1. The Dubai Fountain
The Dubai Fountain nằm trên hồ nhân tạo Burj Khalifa Lake, ngay trung tâm khu Downtown Dubai, dưới chân tòa tháp cao nhất thế giới. Công trình dài khoảng 275 mét, được chiếu sáng bởi hàng nghìn ngọn đèn, và các tia nước có thể vươn cao tới khoảng 150 mét, tương đương chiều cao một tòa nhà 50 tầng. Toàn bộ hệ thống được thiết kế bởi WET Design, studio đứng sau nhiều công trình nước nổi tiếng khác trên thế giới.
Điều khiến The Dubai Fountain trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở quy mô, mà ở cách nó được thiết kế như một chương trình biểu diễn công cộng thực thụ, nơi khán giả chủ động đến để xem, chứ không chỉ tình cờ đi ngang qua và nhìn thấy. Mỗi buổi trình diễn được biên đạo theo một bản nhạc cụ thể, từ nhạc cổ điển đến các bản nhạc đại chúng quen thuộc.
Bài học ở đây khá rõ: một đài phun nước, nếu chỉ dừng ở vai trò hạng mục cảnh quan, sẽ khó tạo được sức hút lâu dài. Nhưng khi được thiết kế với tư duy trải nghiệm giải trí, nó có thể trở thành lý do khiến người ta ghé thăm một khu vực vào một khung giờ cụ thể, tạo ra hoạt động về đêm và góp phần định vị cả một khu đô thị.
2. Fountains of Bellagio
Fountains of Bellagio nằm trên mặt hồ rộng khoảng 3,4 hecta ngay trước khách sạn Bellagio ở Las Vegas, cũng do WET Design thực hiện. Hệ thống có hơn 1.200 vòi phun và gần 5.000 điểm sáng, với những tia nước mạnh nhất có thể bắn cao tới khoảng 140 mét. Công trình ra mắt năm 1998 và nhanh chóng trở thành một trong những điểm được ghé thăm và chụp ảnh nhiều nhất tại Mỹ.
Điều làm nên sự khác biệt của Bellagio không nằm ở việc phun nước, mà ở cách các tia nước được biên đạo. Chúng thay đổi độ cao, đổi hướng, di chuyển theo nhịp, gần như nhảy múa theo từng đoạn nhạc. Có những cụm vòi phun chuyên tạo các tia nước bắn thẳng đứng cực nhanh nhờ khí nén, tạo cảm giác bùng nổ đúng vào những cao trào của bản nhạc.
Một chi tiết đáng chú ý là các cụm vòi phun không hoạt động giống nhau. Có nhóm chuyên tạo tia nước ổn định uốn lượn theo nhịp chậm, có nhóm chuyên bắn những cột nước cao vút chỉ trong tích tắc nhờ khí nén thay vì máy bơm thông thường, tạo cảm giác dứt khoát đúng vào những khoảnh khắc cao trào của bản nhạc. Ngay cả tốc độ gió cũng được theo dõi liên tục trong phòng điều khiển, để buổi trình diễn được điều chỉnh hoặc tạm dừng khi cần, vừa bảo vệ trải nghiệm của khán giả vừa tránh làm ướt người đi đường.
Bài học thiết kế từ Bellagio là: nước cũng có thể được biên đạo như một loại hình nghệ thuật trình diễn. Với cùng một hệ thống thiết bị, cách sắp xếp các hiệu ứng theo thời gian và theo cảm xúc của bản nhạc mới là yếu tố quyết định trải nghiệm cuối cùng, chứ không đơn thuần là số lượng vòi phun.
3. Longwood Garden
Nếu Dubai và Bellagio thiên về sân khấu, thì Longwood Gardens ở Pennsylvania, Mỹ, lại là một câu chuyện khác về công nghệ đứng sau vẻ đẹp. Main Fountain Garden của khu vườn này sở hữu 1.719 vòi phun, một số tia nước có thể vươn cao tới 53 mét, kết quả của dự án cải tạo trị giá khoảng 90 triệu đô la được thực hiện trong nhiều năm.
Khu vườn này vốn có một đài phun đơn giản từ năm 1931, nhưng sau nhiều thập kỷ, phần đá và đường ống đã xuống cấp đáng kể. Thay vì chỉ sửa chữa, đơn vị vận hành quyết định thực hiện một dự án cải tạo kéo dài nhiều năm, nâng số vòi phun từ khoảng 380 lên tới 1.719, đồng thời số hóa toàn bộ khả năng lập trình để mỗi buổi trình diễn có thể thay đổi linh hoạt theo từng bản nhạc.
Phần thú vị nhất của Longwood Gardens không nằm ở những gì người xem nhìn thấy, mà ở những gì họ không nhìn thấy. Phía trên mặt nước là một màn trình diễn đẹp mắt kết hợp nước, ánh sáng và âm nhạc. Phía dưới là một hệ thống kỹ thuật quy mô lớn với hàng nghìn mét đường ống, bể chứa và hạ tầng điều khiển nằm ẩn hoàn toàn dưới lòng đất.
Bài học ở đây là: công nghệ tốt nhất đôi khi là công nghệ mà người xem không hề nhận ra sự tồn tại của nó. Người xem chỉ cần cảm nhận được vẻ đẹp trước mắt, còn toàn bộ hệ thống kỹ thuật phía sau có nhiệm vụ đảm bảo mọi thứ vận hành chính xác, ổn định, năm này qua năm khác. Nói cách khác, một đài phun nước đẹp luôn là phần nổi của một hệ thống kỹ thuật lớn hơn nhiều so với những gì mắt thường nhìn thấy.
4. Magic Fountain of Montjuïc
Magic Fountain of Montjuïc ra đời cho Triển lãm Quốc tế Barcelona năm 1929, do kiến trúc sư kiêm kỹ sư Carles Buïgas thiết kế. Công trình nằm dưới chân đồi Montjuïc, ngay trên trục đại lộ dẫn tới Cung điện Quốc gia, và đến nay vẫn là một trong những điểm tham quan được yêu thích nhất của Barcelona.
Điều đáng chú ý ở Montjuïc là đài phun không đứng một mình. Nó là tâm điểm của cả một trục không gian công cộng, gồm quảng trường, bậc thang, kiến trúc bảo tàng phía sau và dòng người tụ tập phía trước mỗi buổi tối diễn ra trình diễn ánh sáng và âm nhạc. Người dân địa phương lẫn du khách đều xem đây là nơi để gặp gỡ, ngồi lại, trò chuyện, chứ không chỉ đứng ngắm rồi rời đi.
Đây chính là bài học về khái niệm placemaking, tức khả năng một công trình tạo ra bản sắc và lý do gắn kết cho một địa điểm. Một đài phun nước, khi được đặt đúng vị trí và đúng vai trò, không chỉ làm đẹp không gian mà còn có thể tạo ra lý do để con người đến và ở lại lâu hơn tại nơi đó. Đây cũng là chủ đề UNION đã phân tích kỹ hơn trong bài viết về placemaking và vai trò của đài phun nước trong việc tạo bản sắc địa điểm.
5. King Fahd’s Fountain
King Fahd’s Fountain, còn được gọi là Jeddah Fountain, nằm ngay trên Biển Đỏ tại thành phố Jeddah, Ả Rập Xê Út. Đây là công trình đang giữ kỷ lục Guinness cho đài phun nước cao nhất thế giới, với cột nước có thể vươn tới độ cao khoảng 312 mét, được tạo ra từ chính nước biển bơm lên và xử lý tại chỗ.
Điều khiến công trình này nổi tiếng không nằm ở việc biên đạo phức tạp, ánh sáng cầu kỳ hay âm nhạc đi kèm. Nó nổi tiếng đơn giản vì độ cao. Một cột nước khổng lồ vươn thẳng lên bầu trời, có thể nhìn thấy từ hầu như mọi điểm trong thành phố, tạo ra một hình ảnh không thể nhầm lẫn với bất kỳ công trình nào khác.
Bài học từ King Fahd’s Fountain là: không phải công trình nào cũng cần nhiều hiệu ứng để trở nên đáng nhớ. Đôi khi, chỉ cần một đặc điểm đủ khác biệt, đủ vượt trội so với mọi thứ xung quanh, cũng đủ để tạo ra khả năng nhận diện cao và trở thành landmark của cả một thành phố.
So sánh 5 đài phun nước: Mỗi công trình nổi tiếng vì một lý do
| Công trình | Dấu ấn riêng | Giá trị tạo ra |
|---|---|---|
| Dubai Fountain | Show trình diễn quy mô lớn | Trải nghiệm giải trí |
| Fountains of Bellagio | Biên đạo tia nước theo nhạc | Nghệ thuật trình diễn |
| Longwood Gardens | Công nghệ ẩn mình dưới vẻ đẹp | Trải nghiệm bền vững |
| Magic Fountain of Montjuïc | Không gian công cộng | Placemaking |
| King Fahd’s Fountain | Chiều cao vượt trội | Landmark thành phố |
Không có một công thức duy nhất để tạo nên một đài phun nước nổi tiếng. Điều quan trọng là mỗi công trình cần có một ý tưởng cốt lõi đủ rõ ràng, và ý tưởng đó phải phù hợp với vai trò thực sự của nó trong không gian xung quanh.
5 bài học thiết kế đài phun nước có thể áp dụng hiện nay
Bắt đầu từ trải nghiệm, không phải từ thiết bị. Thay vì hỏi cần bao nhiêu vòi phun, câu hỏi nên đặt ra trước tiên là người sử dụng không gian sẽ cảm nhận và làm gì khi đứng trước công trình.
Xác định một dấu ấn riêng. Một đài phun nước đáng nhớ luôn có một yếu tố nổi bật để người xem ghi nhớ, có thể là chiều cao, chuyển động, ánh sáng, âm nhạc, hình dáng hoặc khả năng tương tác.
Thiết kế đài phun nước cùng với không gian xung quanh, không tách rời. Kiến trúc, cảnh quan, lối đi, tầm nhìn và cách con người di chuyển qua khu vực đó cần được tính đến ngay từ giai đoạn đầu, không phải là phần bổ sung sau cùng.
Công nghệ cần phục vụ ý tưởng, không thay thế ý tưởng. Hệ thống điều khiển, ánh sáng, vòi phun hay máy bơm đều chỉ là công cụ. Không phải cứ tích hợp nhiều công nghệ là đài phun nước sẽ trở nên hấp dẫn hơn, mà quan trọng là công nghệ đó có phục vụ đúng ý tưởng thiết kế ban đầu hay không. Đây cũng chính là nội dung UNION đã đề cập trong bài viết về những yếu tố tạo nên một đài phun nước đẹp.
Nghĩ đến khả năng vận hành ngay từ đầu. Một đài phun nước đẹp nhưng khó bảo trì, tiêu tốn quá nhiều năng lượng, khó điều khiển hoặc nhanh xuống cấp sẽ khiến trải nghiệm ấn tượng ban đầu rất khó duy trì về lâu dài.
Một đài phun nước đẹp không chỉ nằm ở hiệu ứng
Nhìn từ Dubai, Las Vegas, Pennsylvania, Barcelona cho tới Jeddah, có thể thấy đài phun nước ngày nay đã vượt xa vai trò trang trí cảnh quan thuần túy. Nó có thể là một sân khấu, một landmark, một điểm check in, một công cụ tạo bản sắc địa điểm, hoặc một trải nghiệm công nghệ được giấu kín phía sau vẻ đẹp bề mặt.
Điểm chung của những công trình nổi tiếng nhất thế giới không nằm ở việc chúng có bao nhiêu vòi phun hay bao nhiêu hiệu ứng. Điều thực sự tạo nên dấu ấn là chúng mang lại giá trị gì cho con người và cho không gian xung quanh.
Với mỗi công trình, câu trả lời cho câu hỏi đó là khác nhau. Nhưng chính việc mỗi nơi dám chọn một câu trả lời rõ ràng, thay vì cố gắng làm tất cả mọi thứ cùng lúc, mới là điều khiến chúng được nhớ đến sau nhiều thập kỷ.
UNION phát triển các giải pháp thiết kế và thi công đài phun nước, nhạc nước và hiệu ứng nước, từ ý tưởng trải nghiệm ban đầu cho đến toàn bộ hệ thống kỹ thuật phía sau.
Một số dự án nhạc nước và sàn nhạc nước do UNION thực hiện:
- Nhạc nước phao nổi – Công viên trung tâm KDC Dragon Eden Long An
- Sàn nhạc nước The Light Square, Thái Bình
- Đài phun nước và Chiếu sáng nghệ thuật biển Bình Sơn
Câu hỏi thường gặp
FAQ
UNION Việt Nam - Giải pháp Nghệ thuật & Hiệu ứng nước
Tư vấn - Thiết kế - Thi công - Cho thuê
Vật tư - Thiết bị ngành nhạc nước & hiệu ứng nước
Tự chủ và áp dụng công nghệ điều khiển kỹ thuật số tiên tiến nhất hiện nay.
